लेख/विचार

‘मेरो रातो’पुस्तक,समाज बदल्ने अस्त्र होःछात्रा पराजुली

‘मेरो रातो’पुस्तक,समाज बदल्ने अस्त्र होःछात्रा पराजुली

लेख/विचार
जुम्ला । “मलाई के भएको हो आमा ? किन यसरी रगत आयो ?” म पात्रले आमालाई सोधिन । आफ्नो जिउमा एक्कासि आएको परिवर्तन देखेर उनी निकै आत्तिइन् अनि रुन पनि थालिन् । आमाले उनलाई उनी नछुने भयौ भन्नुभयो अनि हतार हतार फुपूलाई फोन गर्नुभयो । अधिकांश हिन्दु धर्म मान्ने समाजमा आज पनि पहिलो पटक महिनावारी हुँदा ७ दिनसम्म लुक्ने प्रचलन विद्यमान नै छ । तमाम् बालिकाहरूको जस्तै म पात्रको पनि पहिलो पटक महिनावारी हुँदाको तिता(मिठा अनुभव “मेरो रातो” पुस्तकले बोकेको छ । बाल साहित्यको क्षेत्रमा निकै नै परिचित नाम हो,यशु श्रेष्ठ । यशु श्रेष्ठद्वारा लिखित “मेरो रातो” को पट्टी खोल्दै गर्दा बालिकाहरू, अझ किशोरहरूका लागि एकदमै उपयुक्त, सन्देशजनक र ज्ञानवर्धक किताबको रूपमा भेटिन्छ । म पात्रसंगै मेरो पनि पहिलोपल्ट महिनावारी हुँदाको अनुभव यस पुस्तकसँग मिल्दोजुल्दो लाग्यो । पहिलो पटक महिनावारी हुँदा, परिवारको परम्परा नकार
राष्ट्रसेबक बुढाकाे नवनियुक्त प्रधानमन्त्री देउवालाई सुझाव !

राष्ट्रसेबक बुढाकाे नवनियुक्त प्रधानमन्त्री देउवालाई सुझाव !

लेख/विचार, स्थानिय तह
जुम्ला । नेपाल सरकारको संघ,प्रदेश र स्थानीय तहमा रहेर काम गरेको आधारमा नितान्त निजि बिचार प्रस्तुत गरेको छु । इतिहास कै कठिन अबस्थामा तपाई देशको ४४ औ प्रधानमन्त्री हुनु भएको छ,सर्बप्रथम बधाई । मेरो नितान्त ब्यतिगत बिचारमा आधारित भएर भन्नू पर्दा इतिहासकै छाेटाे समय तपाई कार्यकारी प्रधानमन्त्री हुने देखिन्छ , किनकी ३० दिन भित्र तपाईंले ससद बाट बिश्वासको मत पाउने सम्भावना म देख्दिन । हुन त राजनीति अनेकौं सम्भावनाको खेल हो,मेरो बुझाई गलत भएमा पनि म दुखी हुने छैन । कम बोल्ने ,हक्की ,कुटनैतिक चातुर्यतामा सप्पन्न तपाईंलाई तपाईंको ३० दिने कार्यकालमा कसैको दबाब र प्रभावमा नपरी नाटकियरुपमा तपशिलका कार्य गर्नु भयो भने आज सम्म तपाई माथी लागेका आरोप गलत साबित मात्र हुने छैनन् आशन्न हुन लागेको तपाईंको आफ्नै पाटिकाे महाधिवेशन र आबधिक वा मध्यावधि चुनाबमा देश देउबामय हुनेछ र नेपालको इतिहासमा छैटौं पटक
माओवादी जनयुद्ध र मेरो परिबारको कहालीलाग्दो बेदना !

माओवादी जनयुद्ध र मेरो परिबारको कहालीलाग्दो बेदना !

लेख/विचार
टोप बहादुर बुढा जुम्ला । बि.स.२०५२ साल बाट तत्कालीन शासन ब्यबस्था र सम्पुर्ण राज्य प्रणालि माथी आम असहमति राख्दै नेपालमा नेकपा माओवादीले उसको भाषामा जनयुद्धको घोषण गरयो । जनयुद्ध आफ्नै राप,ताप,नेतुत्व,नीति,भाषा,शैली अनुसार चरम उत्कर्शमा पुगो । जनयुद्धका सकारात्मक र नकारात्मक दुबै पाटा रहे । जुन अहिले हामिले अनुभव,मुल्यांकन र प्रयोग गरि रहेका छौ । भनिन्छ हजारौंका सिंदुर पुछिए,लाखौका सङ्ख्यामा अपांग,पीडित,अशाय भए,अरबौको भौतिक तथा आर्थिक क्षति भयो तर हजारौंको रगतको बलिदानी बाट २५० बर्ष बाट चलिरहेको राजतन्त्रलाई चिहानमा पुगाउदै संघीयता सहितको गणतन्त्रत्मक शासन ब्यबस्थाको सुरुवात भयो । जनयुद्ध कै महत्वपूर्ण उपलब्धि त राज्यले अरबौ खर्च गर्दा पनि जीउका तिउ रहेका केही सामाजिक बिकृतिको उन्मुलन सहित गाउँ गाउँ बस्ती बस्तीमा जनचेतनाको पुर्ण बिकास भयो । जनयुद्धको नालिबेलिको बारेमा म मेरो अर्क
आमाले जातीय जन्जिर तोडेको त्यो दिन

आमाले जातीय जन्जिर तोडेको त्यो दिन

लेख/विचार, शिक्षा
जुम्ला । आमा शब्द आफैमा ओझिलो मात्र होइन । यो शब्दको अर्थ लगाउनु भन्दा पनि व्यवहारमा आमा शब्दको प्रयोग गर्नु मलाई लाग्छ ‘जिबनको सफलता’ हो । आमा शब्दले सार्थकता पाउँछ । आमा शब्दलाई कुनै पनि अमुल्य भाषाले सम्वोधन गर्दैमा यसको महत्व झल्किदैन । आमाको बारेमा जस्ताको त्यस्तै लेख्दा कतै आमाहरुको पहिचानमा त ठेस लाग्दैन भन्ने लाग्दा लाग्दै पनि मेरी आमाको संघर्ष आमाबाट अनुमती लिएर लेख्ने प्रयास गरेको छु । करिव ७० बर्षको हाराहारीमा पुग्नु भयो ‘आमा’ । अहिले सम्म पनि हाम्रो घर व्यवहार आफै चलाउनु हुन्छ । जान्ने भएदेखि कुनै पनि प्रकारको मासु देख्नुभयो भने वान्ता गर्ने आमा पुर्ण शाकाहारी हुनुहुन्छ । कल्याल शाही ठकुरीको कोखबाट जन्म लिनु भएकी आमाको मेहनत हेर्दा लाग्छ,‘म उहाँको छोरा भएर जन्म लिएकोमा भाग्यमानी हुँ ।’ गाह्रो त के भने हाम्रो भान
‘निलाे काेटकाे यात्रा’: पुस्तक अंश

‘निलाे काेटकाे यात्रा’: पुस्तक अंश

लेख/विचार
                                                                      जुम्ला । बाबा अङ्ग्रेजी  शिक्षक बनाउन चाहन्थे तर म निजामती बने । प्राचीन समयमा ऐतिहासिक तथा निकै शक्तिसाली रहेको सिन्जा राज्यको मध्य सिजामा पर्ने साबिक नराकाेट गाउँ बिकास समिती वडा न. ७ माथी लेखमा पर्ने दुर्गम बस्तीमा रहेको तत्कालीन प्राथमिक बिध्यालयमा मेरो बाबाको साथमा मेरो ५ बर्षको प्राथमिकशिक्षा ४ बर्षमा पुरा गरे । निम्न माध्यमिक शिक्षाको अध्यन गर्न मेरो सामु दुई विकल्प थिए । जसमा मैले नजिकको होइन टाढाको विकल्प रोजे । जहाँ मेरो घर बाट छिटो हिंड्दा दैनिक हिडेर करिब २ घन्टा मा पुगिने कैलाश निमाबी फुङ्र पुगे । जुन यात्रामा मेरो मावली गाउका मेरा मामाहरु रतन शाही,अख शाही पदम शाही,दिदी माया देबि शाही दाजु एन ब शाही लगायतले साथ दिनु भएको थियो । र साथमा गुल्मी घर भएका गुरु राम प्रशाद शर्माले हाम्रो घर देखि बिध्यालय र बिध्
कृषि कर्म प्रति विश्वास जगाउँदै कोरोना कहर

कृषि कर्म प्रति विश्वास जगाउँदै कोरोना कहर

लेख/विचार, समाज
गोल्डेन बुढा, भनिन्छ, नेपाल कृषि प्रधान देश हो । हाम्रो देशमा धेरैजसो घरपरिवारको आर्थिक समृद्धिको प्रमुख आधार कृषि क्षेत्र हो । कृषि क्षेत्रमा हाम्रो देशको कुल जनसंख्याको ६० प्रतिशत जनशक्ति संलग्न छ । यस अर्थमा कृषि हाम्रो देशको प्रमुख पेशा र प्रमुख उद्यम पनि हो, अनि देशको प्रमुख आर्थिक स्रोत पनि । तर पछिल्लो समयमा कृर्षि कर्म गर्न चाहाँदैनन् । कृषि प्रति किसानको चासो कम जान थालेको देखिन्छ । कृषि दुखारीको पेशा हो । कृषि कर्म गरेर जीविकोपार्जन गर्न सकिदैन् भन्ने भ्रम छ । तर कठिनपुर्ण अवस्थामा कृषि क्षेत्र नै सबैको साहरा बनिरहेको हुन्छ । समाजमा एसएलसी उतिर्ण भएपछि हलो छोड्न्े र त्यो भन्दा माथिको शिक्षा हासिल गर्ने वित्तिकै थलो छोड्ने गरेको पाइन्छ । युवा पुस्ता आफनो माटो प्रति विश्वास नगरेर खाडीमुलुक तिर भौतारिरहेका छन । यहाँ मात्र निर्वाहमुखि खेति भइरहेकोछ । किसानले जेनतेन उत्पा
तत्काल स्वास्थ्य संकटकाल घोषणा जरुरीःडा.शाह

तत्काल स्वास्थ्य संकटकाल घोषणा जरुरीःडा.शाह

लेख/विचार, स्वास्थ्य
विश्वभरि महामारीका रूपमा फैलिएको दोस्रो लहरको कोरोना भाइरस संक्रमणले मानव जगत्लाई नै संकटमा पारेको छ । पहिलो चरणको कोरोनाले ९/१० महिना थला–परेको व्यापार–व्यवसाय भर्खर लयमा आउन थाले पनि दोस्रो लहरको संक्रमण भयावह रूपमा फैलिएपछि फेरि उद्योग, कलकारखाना, व्यापार–व्यवसाय थला परेको छ । विगतको भन्दा दोस्रो लहरको संक्रमणले मानवीय क्षति अझै धेरै गरेको हुन सक्ने विज्ञहरू बताउँछन् । दोस्रो लहरको कोरोना संक्रमणबाट मानव विकास सूचकांकमा पछि परेको कर्णाली प्रदेशका दुुर्गम जिल्लाहरू पनि अछुतो रहेनन् । दैनिक सयौंका दरले संक्रमित कर्णालीमा बढिरहेका छन् । कर्णाली स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान कर्णालीसँगै देशभरकै भरोसाका रूपमा कोभिड रोकथाम तथा नियन्त्रण उपचारमा जुटेको छ । तर, देशको अवस्था भयावह भइरहँदा कर्णालीमा पनि काठमाडांै नेपालगन्ज जस्तै संक्रमण र मर्नेहरूको दर नबढ्ला भन्न सकिँदैन । त्यसैले सुरुमै राहत
किन बढ्यो मासुको मूल्य ?

किन बढ्यो मासुको मूल्य ?

लेख/विचार, समाज
अहिले ब्रोइलर कुखुराको मासुको मूल्यले आकाश छोएको छ । एक–दुई महिनाको छोटो अवधिमै ब्रोइलर कुखुराको मासुको मूल्य झन्डै दोब्बरले बढेको छ । प्रतिकिलो २ सय ५० रुपैयाँमा पाउने मासुको मूल्य बढेर अहिले ४ सय ५० प्रतिकिलोको हाराहारीमा पुगेको छ र यो बढ्ने क्रम अझै जारी पनि छ । खुला बजार अर्थतन्त्रमा सबैलाई ज्ञात छ, मूल्य बढ्नु र घट्नु माग र आपूर्तिसँग प्रत्यक्ष सम्बन्ध राख्छ । मागअनुसारको आपूर्ति हुन नसकेपछि मूल्य स्वतः बढ्छ भने मागभन्दा बढी आपूर्ति हुन थालेपछि मूल्य घट्छ । यो सबैलाई सर्वविदितै भएको विषय नै हो । प्रत्येक मानिसको जनजीवनसँग प्रत्यक्ष सम्बन्ध राख्ने मासुजस्तो अति आवश्यक खाद्य पदार्थमा यति अचाक्ली मूल्य वृद्धि हुँदा पनि कसैको ध्यान अझैसम्म तानिएको छैन । न केन्द्र सरकार, न प्रदेश सरकार, न त स्थानीय सरकारको नै । व्यवसायीले अहिलेसम्ममा मासुको मूल्य बारम्बार बढाएका छन् । बढाउने
सम्पादकिय ः तथ्यांक मिथ्यांक नहोस

सम्पादकिय ः तथ्यांक मिथ्यांक नहोस

लेख/विचार
  नेपालमा १२ औं तथा संघियता पछिको पहिलो राष्ट्यि जनगणना २०७८ को तयारी अन्तिम चरणमा पुगेको छ । जुम्लामा पहिलो चरणको तथ्यांक संकलन आगामी बैशाख २६ गतेबाट हुने गरी तयारी भइरहेको छ । विगतको गरिब परिचय पत्रको तथ्यांकले सरोकारवाला सहि तथ्यांक नआउने,बास्तविक व्यक्तिलाई सोधपुछ बिनै हचुवाका भरमा तथ्यांक ल्याउने समस्या रहेको पाईन्छ । जसका कारण सबै तथ्यांक विश्वसनिय मान्न सकिने अबस्था छैन् । देशको विकास निर्माणदेखि बजेट निर्माण, जातजाती भाषाभाषी तथा धर्म,बसोबास,पेशा,व्यवसायको अबस्थाबारे बुझ्न सेवा प्रभावलाई प्रभावकारी बनाउन गरिने जनगणनाको तथ्यांक सहि नहुँदा सामाजिक सेवा प्रवाहदेखि विकास निर्माणमा बाधा हुने गरेको छ । त्यसैले जुम्लाका सरोकारवाला व्यक्तिहरुले पनि १२ आँै राष्ट्यि जनगणना २०७८ मा पनि हचुवाका भरमा भन्दा पनि सहि तथ्यांक सकंलनमा गम्भीर हुनुपर्नेमा जोड दिएका छन् । २०७८ को जनगणनाबाट द
पत्रकार महासङघलाई गैर पत्रकार र दलिय हस्तक्षेपबाट मुक्त गर्नुपर्छ

पत्रकार महासङघलाई गैर पत्रकार र दलिय हस्तक्षेपबाट मुक्त गर्नुपर्छ

लेख/विचार
नेपाल पत्रकार महासङघको विधानको प्रस्तवाना र विधानको मुल उद्धेश्य लोकतन्त्र, नागरिकका मौलिक हक तथा अधिकार निष्पक्ष भएर रक्षाको पक्षमा वकालत गर्नु र खोसिन लागेका नागरिकका हक र अधिकारको सुरक्षाका लागि राज्य वा सरकारलाई खवरदारी गर्नु हो । नेपालमा लोकतान्त्रिक व्यवस्था स्थापना भएकाले नागरिकका हक अधिकार मात्रै होईन ।पुर्ण प्रेस स्वतन्त्रतताको वाहालीको लागि वकालत गर्नु पर्छ । यो पत्रकार तथा सञ्चारकर्मिहरुको पक्षमा आवाज उठाउन स्वतनत्र साझा सस्था हो । यसले नागरिकका हक अधिकारको वकालत मात्रै गर्दैन, समाजमा लुकी छिपि रहेका राज्य र गैर राज्य पक्षका राम्रा र नराम्रा पक्ष वा कृयाकलापहरुको सुक्ष्म विश्लेषण गरेर समाचार सार्वजकि गर्ने गराउने गर्दछ । त्यति मात्रै होईन, राज्य वा अन्य कुनै पक्षको कृयाकलाप वा गतिविधिले नागरिकका मानवियता र मानव अधिकारको उल्लङघन गरेको अवस्थामा पनि त्यसको पक्षमा आवाज उठाउने वा