लेख/विचार

तेस्रो लहरको कोभिड रोकथाम पूर्वतयारीमा जुटौँ

तेस्रो लहरको कोभिड रोकथाम पूर्वतयारीमा जुटौँ

लेख/विचार, शिक्षा, साहित्य
जुम्ला । जिबन एउटा आफ्नै सुमधुर गतिमा चलिरहेको यात्रा न हो । कहाँ कहाँ कस्ता भाब ल्याएर आइदिन्छ, पत्तै नहुदो रहेछ ? कतै त्यो यात्रा गन्तव्य सम्म नपुग्दै बिश्वनै आक्रान्त भइरहेको यस कठिन समयमा,कोरोना भाइरस (कोभिड–१९) सङ्गको मेलमिलाप त हुने होइन ? छ वर्ष पहिले नेपालमा गएको महाभुकम्पले १५ हजार भन्दा बडि मानिसको ज्यान लिनुका साथै देशका विभिन्न स्थानमा बसेका बालबालिका र उनीहरूका परिवार प्रत्यक्ष प्रभावित नभएका भने हैनन् । नेपालमा भुकम्पको आलो घाउ सेलाउन नपाउँदै हामीले कोरोना भाइरस ंसंक्रमणको जोखिम संग जुद्न परेको छ । दोस्रो नयाँ चुनौतिको सामना गर्न बाध्य छौ । हामीले विगतका ती दिनहरूमा जुन एकताबद्धता देखाएका थियौं, यस महामारीलाई हराउन आज पनि त्यस्तै गर्न जरूरी छ । आफू सक्षम बनौं र सिङ्गो समाजलाइ नै सक्षम बानाऔ । आफू सुरक्षित बनौं र सिङ्गो समुदायलाइ नै सुरक्षित बन्न आग्रह गरौं । हामी जहाँ छौ स
राजनीतिक भेला पनि बन्द गर

राजनीतिक भेला पनि बन्द गर

लेख/विचार
जुम्ला । नेपालमा फेरी कोरोना भाइरसको तेस्रो भेरिएन्ट संक्रमणको जोखिम बढ्न थालेको छ । केहि दिनयता संक्रमणदर ह्वात्तै बढेपछि नागरिक फेरी त्रासमा परेका छन् । संक्रमणको जोखिम हाम्रै लापबारहिले बढेको हो । संक्रमण फैलिन नदिन अपनाउने सजकता थुप्रै छन् । तर पनि विगतकै जस्तो नेपाल सरकारले संक्रमण बढेको भन्दै रोकथामका लागि भनेर फेरी पुस २७ गतेदेखि माघ १५ गतेसम्म विद्यालय बन्द गर्ने निर्णय गरेको छ । शिक्षा विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय मन्त्रालयमा सोमबार बसेको बैठकले सो निर्णय गरेको हो । मन्त्रालयले विद्यार्थीहरुको स्वास्थ्य, सुरक्षा तथा बचावटको विषयलाई विशेष ध्यान दिँदै देशभरका सबै आधारभूत तथा माध्यमिक विद्यालयहरुमा वार्षिक विदामा मिलान हुनेगरी पुस २७ देखि माघ १५ गतेसम्म विदा दिने निर्णय हो । सो अवधिमा १२ देखि १७ वर्ष उमेरका विद्यार्थीहरुलाई नजिकैको खोप केन्द्रमा गई कोभिड विरुद्धको खोप लगाईने छ ।
संघर्षसील रण बहादुर,‘जो बाबा आमाको प्रेरणा र आफ्नै मेहेनतले निजामती भए’

संघर्षसील रण बहादुर,‘जो बाबा आमाको प्रेरणा र आफ्नै मेहेनतले निजामती भए’

लेख/विचार, शिक्षा
हरेक व्यक्ति पिच्छे आ–आफ्नै भोगाई, जीवन संघर्ष, लक्ष्य, फरक किसिमका हुन्छन् । ती मध्य एक संघर्षशील व्यक्ति हुन हिमा गाउँपालिकाका प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत रणबहादुर बुढा । सामान्य पारिवारिक अबस्थामा जन्मेका बुढा अभाव,संघर्ष झेल्दै,शिक्षण पेसा गर्दै वडा सचिव हुदैं हाल सरकारको उच्च ओहोदा प्रमुख प्रशासकिय अधिकृत सम्म पुगेका छन् । यसै बीच प्रमुख प्रशासकिय अधिकृत रण बहादुर बुढाको थप जीवन संघर्षका विषयमा कर्णाली पोष्ट दैनिकका कार्यकारी सम्पादक सागर परियारले गरेको कुराकानीको सार ः आजभोलीको दैनिकी कसरी बित्दै छन् ? आजभोलीको दैनिक अधिकांश समय कार्यालयकै कामकाजमै बित्ने गरेको छ । दैनिक कार्यालयमा विभिन्न काम लिएर सेवा ग्राहि आउने गरेका छन् । जेष्ठ नागरिक फरक क्षामताका सेवा गा्रहीलाई प्रथामिकता दिने,विकास निर्माण योजना अनुगमन,दैनिक छलफल बैठक जस्ता नियमित कामकाज गरेरै दैनिकी बित्ने गरेको छ । ब
‘मेरो रातो’पुस्तक,समाज बदल्ने अस्त्र होःछात्रा पराजुली

‘मेरो रातो’पुस्तक,समाज बदल्ने अस्त्र होःछात्रा पराजुली

लेख/विचार
जुम्ला । “मलाई के भएको हो आमा ? किन यसरी रगत आयो ?” म पात्रले आमालाई सोधिन । आफ्नो जिउमा एक्कासि आएको परिवर्तन देखेर उनी निकै आत्तिइन् अनि रुन पनि थालिन् । आमाले उनलाई उनी नछुने भयौ भन्नुभयो अनि हतार हतार फुपूलाई फोन गर्नुभयो । अधिकांश हिन्दु धर्म मान्ने समाजमा आज पनि पहिलो पटक महिनावारी हुँदा ७ दिनसम्म लुक्ने प्रचलन विद्यमान नै छ । तमाम् बालिकाहरूको जस्तै म पात्रको पनि पहिलो पटक महिनावारी हुँदाको तिता(मिठा अनुभव “मेरो रातो” पुस्तकले बोकेको छ । बाल साहित्यको क्षेत्रमा निकै नै परिचित नाम हो,यशु श्रेष्ठ । यशु श्रेष्ठद्वारा लिखित “मेरो रातो” को पट्टी खोल्दै गर्दा बालिकाहरू, अझ किशोरहरूका लागि एकदमै उपयुक्त, सन्देशजनक र ज्ञानवर्धक किताबको रूपमा भेटिन्छ । म पात्रसंगै मेरो पनि पहिलोपल्ट महिनावारी हुँदाको अनुभव यस पुस्तकसँग मिल्दोजुल्दो लाग्यो । पहिलो पटक महिनावारी हुँदा, परिवारको परम्परा नकार
राष्ट्रसेबक बुढाकाे नवनियुक्त प्रधानमन्त्री देउवालाई सुझाव !

राष्ट्रसेबक बुढाकाे नवनियुक्त प्रधानमन्त्री देउवालाई सुझाव !

लेख/विचार, स्थानिय तह
जुम्ला । नेपाल सरकारको संघ,प्रदेश र स्थानीय तहमा रहेर काम गरेको आधारमा नितान्त निजि बिचार प्रस्तुत गरेको छु । इतिहास कै कठिन अबस्थामा तपाई देशको ४४ औ प्रधानमन्त्री हुनु भएको छ,सर्बप्रथम बधाई । मेरो नितान्त ब्यतिगत बिचारमा आधारित भएर भन्नू पर्दा इतिहासकै छाेटाे समय तपाई कार्यकारी प्रधानमन्त्री हुने देखिन्छ , किनकी ३० दिन भित्र तपाईंले ससद बाट बिश्वासको मत पाउने सम्भावना म देख्दिन । हुन त राजनीति अनेकौं सम्भावनाको खेल हो,मेरो बुझाई गलत भएमा पनि म दुखी हुने छैन । कम बोल्ने ,हक्की ,कुटनैतिक चातुर्यतामा सप्पन्न तपाईंलाई तपाईंको ३० दिने कार्यकालमा कसैको दबाब र प्रभावमा नपरी नाटकियरुपमा तपशिलका कार्य गर्नु भयो भने आज सम्म तपाई माथी लागेका आरोप गलत साबित मात्र हुने छैनन् आशन्न हुन लागेको तपाईंको आफ्नै पाटिकाे महाधिवेशन र आबधिक वा मध्यावधि चुनाबमा देश देउबामय हुनेछ र नेपालको इतिहासमा छैटौं पटक
माओवादी जनयुद्ध र मेरो परिबारको कहालीलाग्दो बेदना !

माओवादी जनयुद्ध र मेरो परिबारको कहालीलाग्दो बेदना !

लेख/विचार
टोप बहादुर बुढा जुम्ला । बि.स.२०५२ साल बाट तत्कालीन शासन ब्यबस्था र सम्पुर्ण राज्य प्रणालि माथी आम असहमति राख्दै नेपालमा नेकपा माओवादीले उसको भाषामा जनयुद्धको घोषण गरयो । जनयुद्ध आफ्नै राप,ताप,नेतुत्व,नीति,भाषा,शैली अनुसार चरम उत्कर्शमा पुगो । जनयुद्धका सकारात्मक र नकारात्मक दुबै पाटा रहे । जुन अहिले हामिले अनुभव,मुल्यांकन र प्रयोग गरि रहेका छौ । भनिन्छ हजारौंका सिंदुर पुछिए,लाखौका सङ्ख्यामा अपांग,पीडित,अशाय भए,अरबौको भौतिक तथा आर्थिक क्षति भयो तर हजारौंको रगतको बलिदानी बाट २५० बर्ष बाट चलिरहेको राजतन्त्रलाई चिहानमा पुगाउदै संघीयता सहितको गणतन्त्रत्मक शासन ब्यबस्थाको सुरुवात भयो । जनयुद्ध कै महत्वपूर्ण उपलब्धि त राज्यले अरबौ खर्च गर्दा पनि जीउका तिउ रहेका केही सामाजिक बिकृतिको उन्मुलन सहित गाउँ गाउँ बस्ती बस्तीमा जनचेतनाको पुर्ण बिकास भयो । जनयुद्धको नालिबेलिको बारेमा म मेरो अर्क
आमाले जातीय जन्जिर तोडेको त्यो दिन

आमाले जातीय जन्जिर तोडेको त्यो दिन

लेख/विचार, शिक्षा
जुम्ला । आमा शब्द आफैमा ओझिलो मात्र होइन । यो शब्दको अर्थ लगाउनु भन्दा पनि व्यवहारमा आमा शब्दको प्रयोग गर्नु मलाई लाग्छ ‘जिबनको सफलता’ हो । आमा शब्दले सार्थकता पाउँछ । आमा शब्दलाई कुनै पनि अमुल्य भाषाले सम्वोधन गर्दैमा यसको महत्व झल्किदैन । आमाको बारेमा जस्ताको त्यस्तै लेख्दा कतै आमाहरुको पहिचानमा त ठेस लाग्दैन भन्ने लाग्दा लाग्दै पनि मेरी आमाको संघर्ष आमाबाट अनुमती लिएर लेख्ने प्रयास गरेको छु । करिव ७० बर्षको हाराहारीमा पुग्नु भयो ‘आमा’ । अहिले सम्म पनि हाम्रो घर व्यवहार आफै चलाउनु हुन्छ । जान्ने भएदेखि कुनै पनि प्रकारको मासु देख्नुभयो भने वान्ता गर्ने आमा पुर्ण शाकाहारी हुनुहुन्छ । कल्याल शाही ठकुरीको कोखबाट जन्म लिनु भएकी आमाको मेहनत हेर्दा लाग्छ,‘म उहाँको छोरा भएर जन्म लिएकोमा भाग्यमानी हुँ ।’ गाह्रो त के भने हाम्रो भान
‘निलाे काेटकाे यात्रा’: पुस्तक अंश

‘निलाे काेटकाे यात्रा’: पुस्तक अंश

लेख/विचार
                                                                      जुम्ला । बाबा अङ्ग्रेजी  शिक्षक बनाउन चाहन्थे तर म निजामती बने । प्राचीन समयमा ऐतिहासिक तथा निकै शक्तिसाली रहेको सिन्जा राज्यको मध्य सिजामा पर्ने साबिक नराकाेट गाउँ बिकास समिती वडा न. ७ माथी लेखमा पर्ने दुर्गम बस्तीमा रहेको तत्कालीन प्राथमिक बिध्यालयमा मेरो बाबाको साथमा मेरो ५ बर्षको प्राथमिकशिक्षा ४ बर्षमा पुरा गरे । निम्न माध्यमिक शिक्षाको अध्यन गर्न मेरो सामु दुई विकल्प थिए । जसमा मैले नजिकको होइन टाढाको विकल्प रोजे । जहाँ मेरो घर बाट छिटो हिंड्दा दैनिक हिडेर करिब २ घन्टा मा पुगिने कैलाश निमाबी फुङ्र पुगे । जुन यात्रामा मेरो मावली गाउका मेरा मामाहरु रतन शाही,अख शाही पदम शाही,दिदी माया देबि शाही दाजु एन ब शाही लगायतले साथ दिनु भएको थियो । र साथमा गुल्मी घर भएका गुरु राम प्रशाद शर्माले हाम्रो घर देखि बिध्यालय र बिध्
कृषि कर्म प्रति विश्वास जगाउँदै कोरोना कहर

कृषि कर्म प्रति विश्वास जगाउँदै कोरोना कहर

लेख/विचार, समाज
गोल्डेन बुढा, भनिन्छ, नेपाल कृषि प्रधान देश हो । हाम्रो देशमा धेरैजसो घरपरिवारको आर्थिक समृद्धिको प्रमुख आधार कृषि क्षेत्र हो । कृषि क्षेत्रमा हाम्रो देशको कुल जनसंख्याको ६० प्रतिशत जनशक्ति संलग्न छ । यस अर्थमा कृषि हाम्रो देशको प्रमुख पेशा र प्रमुख उद्यम पनि हो, अनि देशको प्रमुख आर्थिक स्रोत पनि । तर पछिल्लो समयमा कृर्षि कर्म गर्न चाहाँदैनन् । कृषि प्रति किसानको चासो कम जान थालेको देखिन्छ । कृषि दुखारीको पेशा हो । कृषि कर्म गरेर जीविकोपार्जन गर्न सकिदैन् भन्ने भ्रम छ । तर कठिनपुर्ण अवस्थामा कृषि क्षेत्र नै सबैको साहरा बनिरहेको हुन्छ । समाजमा एसएलसी उतिर्ण भएपछि हलो छोड्न्े र त्यो भन्दा माथिको शिक्षा हासिल गर्ने वित्तिकै थलो छोड्ने गरेको पाइन्छ । युवा पुस्ता आफनो माटो प्रति विश्वास नगरेर खाडीमुलुक तिर भौतारिरहेका छन । यहाँ मात्र निर्वाहमुखि खेति भइरहेकोछ । किसानले जेनतेन उत्पा
तत्काल स्वास्थ्य संकटकाल घोषणा जरुरीःडा.शाह

तत्काल स्वास्थ्य संकटकाल घोषणा जरुरीःडा.शाह

लेख/विचार, स्वास्थ्य
विश्वभरि महामारीका रूपमा फैलिएको दोस्रो लहरको कोरोना भाइरस संक्रमणले मानव जगत्लाई नै संकटमा पारेको छ । पहिलो चरणको कोरोनाले ९/१० महिना थला–परेको व्यापार–व्यवसाय भर्खर लयमा आउन थाले पनि दोस्रो लहरको संक्रमण भयावह रूपमा फैलिएपछि फेरि उद्योग, कलकारखाना, व्यापार–व्यवसाय थला परेको छ । विगतको भन्दा दोस्रो लहरको संक्रमणले मानवीय क्षति अझै धेरै गरेको हुन सक्ने विज्ञहरू बताउँछन् । दोस्रो लहरको कोरोना संक्रमणबाट मानव विकास सूचकांकमा पछि परेको कर्णाली प्रदेशका दुुर्गम जिल्लाहरू पनि अछुतो रहेनन् । दैनिक सयौंका दरले संक्रमित कर्णालीमा बढिरहेका छन् । कर्णाली स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान कर्णालीसँगै देशभरकै भरोसाका रूपमा कोभिड रोकथाम तथा नियन्त्रण उपचारमा जुटेको छ । तर, देशको अवस्था भयावह भइरहँदा कर्णालीमा पनि काठमाडांै नेपालगन्ज जस्तै संक्रमण र मर्नेहरूको दर नबढ्ला भन्न सकिँदैन । त्यसैले सुरुमै राहत